- Origin
- Japanese, named by Motoori Norinaga
- Literal
- The pathos of things
- Say it
- MOH-noh noh ah-WAH-reh
The ache that comes from noticing that things pass: the cherry blossom is dear precisely because it falls. Neither grief nor sentimentality — a quiet, alert tenderness toward impermanence. It is the sensibility under most Japanese literature, and one half of this site’s name.
Nỗi xót xa đến từ việc nhận ra rằng mọi vật trôi qua: bông anh đào quý chính vì nó rụng. Không phải đau thương, cũng không phải ủy mị — một sự dịu dàng lặng lẽ và tỉnh táo trước vô thường. Đó là cảm thức nằm dưới phần lớn văn chương Nhật Bản, và là một nửa cái tên của trang này.
- Origin
- Japanese, from the Lotus Sutra
- Literal
- Wide proclamation and spread of the teaching
- Say it
- KOH-sen ROO-foo
Nichiren’s term for carrying the teaching out into ordinary life: kosen, widely declared; rufu, distributed. Not evangelism for its own sake — the aim is a society where common people can be happy, so the result is counted in lived lives rather than converts.
Chữ của Nhật Liên (Nichiren) chỉ việc mang giáo pháp vào đời thường: kosen là tuyên dương rộng, rufu là lưu bố. Không phải cải đạo vì cải đạo — mục tiêu là một xã hội nơi người thường có thể hạnh phúc, nên kết quả được đếm bằng những cuộc đời sống được, chứ không phải số người theo.
- Origin
- Japanese, Edo period
- Literal
- The floating world
- Say it
- OO-kee-yoh
First written 憂き世, the world of sorrow — a Buddhist word for this painful drifting existence. In the Edo period the same sound was written 浮世 and the meaning flipped: since it all floats away, float — kabuki, pleasure quarters, woodblock prints. One word keeps both readings, which is the point.
Ban đầu viết là 憂き世, cõi ưu phiền — chữ nhà Phật chỉ kiếp sống trôi dạt đầy khổ. Sang thời Edo, vẫn âm ấy được viết 浮世 và nghĩa lật ngược: đằng nào cũng trôi đi, thì cứ trôi — kabuki, phố phường hoan lạc, tranh khắc gỗ. Một chữ giữ cả hai cách đọc, và đó chính là điểm mấu chốt.
- Origin
- Japanese, tea ceremony and poetics
- Literal
- Austere sufficiency; the patina of time
- Say it
- WAH-bee SAH-bee
Two words welded into one sensibility: wabi, the sufficiency of the poor and plain; sabi, the beauty only time can leave — rust, wear, moss. Together: nothing lasts, nothing is finished, nothing is perfect, and that is where beauty lives. A chipped bowl is more honest than a flawless one.
Hai chữ hàn thành một cảm thức: wabi là sự đủ đầy của cái nghèo và cái mộc, sabi là vẻ đẹp chỉ thời gian mới để lại — rỉ, mòn, rêu. Gộp lại: không gì bền, không gì xong, không gì hoàn hảo, và chính chỗ đó là nơi cái đẹp ở. Một chiếc bát mẻ thành thật hơn một chiếc bát không tì vết.
- Origin
- Japanese, from Sanskrit anitya
- Literal
- Impermanence
- Say it
- MOO-joh
One of Buddhism’s three marks of existence: nothing holds its shape. It is also the engine of Japanese aesthetics — the Gion bell in The Tale of the Heike rings mujō in its very first note. Not despair; simply the accurate description, and relief follows accuracy.
Một trong ba dấu ấn của tồn tại trong Phật giáo: không gì giữ được hình dạng của mình. Nó cũng là động cơ của mỹ học Nhật — tiếng chuông Kỳ Viên mở đầu Truyện Heike ngân lên đúng bằng mujō ở nốt đầu tiên. Không phải tuyệt vọng; chỉ là mô tả đúng, và sự nhẹ nhõm đến sau chỗ đúng ấy.
- Origin
- Japanese, tea ceremony
- Literal
- One lifetime, one meeting
- Say it
- EE-chee-goh EE-chee-eh
This gathering happens once in a lifetime and never again — same guests, same light, same you. So prepare for it and attend to it as if it mattered completely, because it will not recur. The West usually reduces the phrase to “cherish the moment” and loses the counting.
Buổi gặp này chỉ xảy ra một lần trong đời và không lặp lại — cùng khách ấy, cùng ánh sáng ấy, cùng bạn của lúc ấy. Vậy nên hãy sửa soạn và dự phần như thể nó quan trọng trọn vẹn, vì nó sẽ không quay lại. Phương Tây thường rút gọn thành “hãy trân trọng khoảnh khắc” và làm mất chữ “một lần”.
- Origin
- Japanese, nō theatre
- Literal
- Dim and deep; mystery
- Say it
- YOO-gen
Depth felt rather than stated: mist hiding a mountain, a boat gone behind an island, birds lost into sky with nothing left to look at. Zeami made it the highest grade of nō — beauty that lives in what is withheld. If mono no aware is noticing the passing, yūgen is what remains once you stop describing it.
Chiều sâu được cảm thấy thay vì được nói ra: sương che một ngọn núi, con thuyền khuất sau hòn đảo, đàn chim tan vào trời chẳng để lại gì mà nhìn. Zeami đặt nó làm bậc cao nhất của kịch nō — cái đẹp sống trong phần bị giữ lại. Nếu mono no aware là nhận ra sự trôi qua, thì yūgen là phần còn lại khi ta ngừng mô tả nó.
- Origin
- Japanese, lacquer repair
- Literal
- Golden joinery
- Say it
- kin-TSOO-gee
Broken ceramics mended with lacquer dusted in gold, so the seams are shown instead of hidden. The story begins with a shōgun’s disappointment at a bowl held together by ugly metal staples. As philosophy: the break belongs to the object’s history, and a thing repaired in plain view beats one pretending it was never broken.
Gốm vỡ được hàn bằng sơn mài rắc bột vàng, để đường nối được phô ra thay vì bị giấu. Câu chuyện bắt đầu từ sự thất vọng của một vị tướng quân khi chiếc bát vỡ bị giữ lại bằng mấy chiếc ghim kim loại xấu xí. Như một triết lý: vết vỡ thuộc về lịch sử của vật, và một món đồ được vá trước mắt mọi người hơn hẳn một món giả vờ chưa từng vỡ.
- Origin
- Japanese
- Literal
- Dear, and gone
- Say it
- nah-tsoo-KAH-shee
Usually glossed “nostalgic”, but it carries no ache and no wish to go back. You meet something old and say natsukashii — a warm recognition that this was dear, that it has passed, and that both are fine. English needs a sentence for it; Japanese needs one word and a falling intonation.
Thường được dịch là “hoài niệm”, nhưng chữ này không mang nỗi đau và cũng không mang ước muốn quay lại. Bạn gặp một điều gì cũ và nói natsukashii — một sự nhận ra ấm áp rằng điều ấy từng quý, rằng nó đã qua, và cả hai đều ổn. Tiếng Anh cần cả một câu cho nó; tiếng Nhật cần một chữ và một ngữ điệu buông xuống.
- Origin
- Japanese, short for shikata ga nai
- Literal
- There is no way to do it
- Say it
- shoh-GAH-nai
No method exists, so nothing to be done. The passive version is surrender; the working version is triage — this part is settled, stop spending on it, spend on what is not. After an earthquake, shoganai is what people say while they start clearing.
Không tồn tại phương pháp nào, nên chẳng còn gì để làm. Bản thụ động là buông xuôi; bản dùng được là phân loại tổn thất — phần này đã định rồi, đừng tiêu thêm vào nó, hãy tiêu vào phần chưa định. Sau một trận động đất, shoganai là chữ người ta nói trong lúc bắt đầu dọn dẹp.